વિશ્વમાં કેટલીક સૌપ્રથમ ટેકનોલોજી સુવિધા

* પ્રથમ પબ્લીક રેડિયો પ્રસારણ ઃ રેડિયોની શોધમાં ઘણા વિજ્ઞાનીઓનો ફાળો છે. પરંતુ રેડિયો નામ લી ડીફોરેસ્ટ નામના વિજ્ઞાનીએ આપેલું. તેણે રેડિયોની શોધ નહોતી કરી પરંતુ તેણે ૧૯૧૦ના જાન્યુઆરીની ૧૩મીએ ન્યૂયોર્કમાં મેટ્રોપોલિટન ઓપેરા  હિલમાંથી પ્રથમ રેડિયો પ્રસારણ કરેલું. ૫૦૦ વોટ ટ્રાન્સમીટર દ્વારા થયેલું એ પ્રસારણ જોકે નબળું હતું.

 

* પ્રથમ સંદેશાવ્યવહાર સેટેલાઈટ ઃ અમેરિકાની નાસા દ્વારા ૧૯૬૨ના જુલાઈની ૧૦ તારીખે પૃથ્વી કોમ્યુનિકેશન સેટેલાઈટ ટેલસ્ટાર-૧ અવકાશમાં મુકાયો. આ સેટેલાઈટે પ્રથમ વાર વિશ્વભરમાં ટીવીનું પ્રસારણ કર્યું.

 

* પ્રથમ પ્રવાસી વિમાન સેવા ઃ વિમાનની શોધ થયા પછી ટિકિટ ખરીદીને પ્રવાસ કરી શકાય તેવી પ્રથમ વિમાન સેવા ૧૯૧૪ના જાન્યુઆરીની પહેલી તારીખે (નવા વર્ષે) સેન્ટ પીટ્સબર્ગ, ટામ્પા અને ફ્લોરિડા વચ્ચે શરૃ થયેલી. વિમાનની ટિકિટ જાહેર હરાજીથી વેચાયેલી. તેનો પ્રથમ પ્રવાસી સેન્ટ પીટ્સબર્ગનો પૂર્વ મેયર  હતો. તે ફ્લાઈટ ૨૫ મિનિટની હતી.

* બારકોડ સ્કેનરનો પ્રથમ ઉપયોગ ઃ ૧૯૪૦ થી ૫૦ના દાયકામાં 'બુલ્સ આઈ' નામના બારકોડનો ઉપયોગ થતો પરંતુ વેપારીઓ અને ઉદ્યોગકારોના સંગઠન દ્વારા પ્રમાણિત એકસરખા બારકોડનો ઉપયોગ ૧૯૭૪ના જૂન માસમાં ૨૬ તારીખે ઓહાયોના ટ્રોય શહેરના માર્શ સુપરમાર્કેટમાં શરૃ થયેલો. પ્રથમ બારકોડ ચ્યુઈંગમના પેકેટ ઉપર લગાડવામાં આવેલા.

શું તમે જાણો છો કે ૧૦૮ આંકડો કેટલો પવિત્ર છે અને તેની પાછળનું શું કારણ છે ? હિન્દુઇઝમ, શીખઈઝમ, જૈનિઈઝમ, બુદ્ધીઈઝમ વગેરે ધર્મોમાં તેનું આગવું સ્થાન શા માટે છે ખબર ?

108 represents the ultimate reality of the universe

The individual numbers represents,

1 = one thing

0 = nothing

8 = everything (infinity)

* માળાની અંદર ૧૦૮ મણકા હોય છે. ઉપનિષદોની સંખ્યા પણ ૧૦૮ છે.

* બ્રહ્માના ૯ અને આદિત્યના ૧૨ આ રીતે તેમનો ગુણાકાર ૧૦૮ થાય છે.
એટલા માટે પરબ્રહ્મની પર્યાય આ સંખ્યાને પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

* માનવ જીવનની ૧૨ રાશિઓ છે. આ રાશીઓ 9 ગ્રહોથી પ્રભાવિત છે. આ બંને સંખ્યાનો ગુણાકાર પણ ૧૦૮ થાય છે.

* આકાશમાં ૨૭ નક્ષત્ર છે. આના ૪-૪ પાદ કે ચરણ છે. ૨૭ નો ૪ સાથે ગુણાકાર કરવાથી 108 થાય છે. જ્યોતિષમાં પણ તેમના ગુણાકાર અનુસાર ઉત્પન્ન થયેલ ૧૦૮ મહાદશાઓની ચર્ચા કરાઈ છે.

* ઋગ્વેદમાં ઋચાઓની સંખ્યા ૧૦ હજાર ૮૦૦ છે અને બે શુન્યને દૂર કરવા પર ૧૦૮ થાય છે.

* શાંડિલ્ય વિદ્યાનુસાર યજ્ઞ વેદોમાં ૧૦ હજાર ૮૦૦ ઈંટોની જરૂરિયાત માનવામાં આવે છે. બે શુન્યને ઓછા કરીએ તો તેમાં પણ ૧૦૮ જ બચે છે.

* જૈન મતાનુસાર પણ અક્ષ માળામાં ૧૦૮ મણકાને રખવાનું જ વિધાન છે. આ વિધાન ગુણો પર આધારિત છે. અર્હંતના ૧૨, સિદ્ધના ૮, આચાર્યના ૩૬, ઉપાધ્યાયના ૨૫ તેમજ સાધુના ૨૭ આ રીતે પંચ પરમિષ્ઠના કુલ ૧૦૮ ગુણ હોય છે.

દરેક ભારતીયને આવી વાતની જાણ તો હોવી જ જોઈએ કે આપણી સંસ્કૃતી માં જે જે વાતો આવેલી છે તે બધા પાછળ કેટલો બુદ્ધિગમ્ય રીતે વિચાર કરેલ છે.

વેદના વિષયો

વેદોમાં  અવયવ રૂપ વિષય તો અનેકો છે, પણ એમાંથી ચાર મુખ્ય છે --

(1) વિજ્ઞાન:-  બધા પદાર્થોને યથાર્થ જાણવા . વિજ્ઞાન એને કહેવાય કે જે કર્મ, ઉપાસના, અને જ્ઞાન આ ત્રણનો યથાવત ઉપયોગ કરવો અને પરમેશ્વર થી લઈને જડ સુધી પદાર્થો નો સાક્ષાત બોધ હોવો . આ ચારેવામાં મુખ્ય છે . એ ઋગ્વેદનો વિષય છે .

(2) કર્મ:- એ ક્રિયા-પ્રધાન હોય છે . એના વિના વિદ્યાભ્યાસ અને જ્ઞાન નથી મળી શકતું, કારણ મન નો યોગ બહારની ક્રિયા અને ભીતરના વ્યવહાર માં સદૈવ રહે છે . એ વિષય યજુર્વેદનો છે .

(3) ઉપાસના:- જેનાથી કર્મોની સમાપ્તિ દ્વારા કર્મ-બંધન છૂટે, એ સામવેદ છે . સામવેદ માં ઉપાસના કાંડ છે .

(4) જ્ઞાન:- જેના દ્વારા સંશય દુર થાતાજ વિષયની સમગ્રતા પૂર્વક જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે, એ અથર્વવેદ છે . એમાં જ્ઞાનકાંડ છે .

વિશ્વવિખ્યાત ખગોળશાસ્ત્રી આચાર્ય આર્યભટ્ટ

વિશ્વવિખ્યાત ખગોળશાસ્ત્રી આચાર્ય આર્યભટ્ટ - જન્મ દિવસ (21 માર્ચ ) પર એક પરિચય !!

ખગોળ શાસ્ત્ર  નો અર્થ છે ગ્રહ, નક્ષત્ર ની સ્થિતિ અને ગતિ ને આધારે પંચાંગ નું નિર્માણ, જેના વડે શુભ કાર્યો માટે ઉચિત મુહુર્ત  સહાય . આ ક્ષેત્ર માં ભારતનું નામનાં ડંકા દુનિયામાં વગાડનારા વૈજ્ઞાનિક આર્યભટ્ટ નાં સમયમાં અંગ્રેજી તિથિઓ પ્રચલિત ન હતી .

પોતાના એક ગ્રંથમાં એમને કલિયુગ નાં 3,600 વર્ષ પછી માધ્યમ મેષ સંક્રાંતિ એ પોતાની આયુ 23 વર્ષ બતાવી હતી . એ આધારે વિદ્વાન એમની જન્મતિથી 21 માર્ચ 476 ઈ . મને છે .

એમના જનસ્થાન વિષે પણ વિદ્વાનો અને ઈતિહાસકારોમાં મતભેદ છે . એમને સ્વયં  પોતાનું જન્મસ્થાન કુસુમપુર જણાવ્યું છે . કુસુમપુર નો અર્થ ફૂલોનું નગર . એને વિદ્વાનો આજકાલ પાટલીપુત્ર અથવા પાતાના જણાવે છે . 973 ઈ. માં ભારત આવેલ પર્શિયા નાં વિદ્વાન અલ્બેરુની એ પણ પોતાની યાત્રા વર્ણન માં 'કુસુમપુર ના આર્યભટ્ટ'  ની ચર્ચા અનેક સ્થાનો પર કરી છે .

ઘણા વિદ્વાનો નો મત એવો છે કે એમના પંચાંગ નું પ્રચલન ઉત્તર ની અપેક્ષા દક્ષીણ માં અધિક છે, માટે કુસુમપુર કોઈ દક્ષીણ ભારતીય નગર હશે . અમુક લોકો એને વિન્ધ્ય પર્વત નાં દક્ષીણ માં વહેતી નર્મદા અને ગોદાવરી ની વચ્ચેનું કોઈ સ્થાન બતાવે છે .અમુક વિદ્વાનો આર્યભટ્ટ ને કેરલ નિવાસી માને છે .

જોવા જઈએ તો આર્યભટ્ટ ગણિત, ખગોળ કે જ્યોતિષ નાં ક્ષેત્ર માં પહેલા ભારતોય વૈજ્ઞાનિક નાતા; પણ એમના સમય સુધી જૂની અધિકાંશ ગનાનાઓ અને માન્યતાઓ વિફળ થઇ ચુકી હતી .પૈતામાહ સિધ્ધાંત, સૌર સિધ્ધાંત, વશિષ્ઠ સિધ્ધાંત,  રુમક સિધ્ધાંત અને પૌલિશ  સિધ્ધાંત એમ પાંચેવ સિદ્ધાંતો જુના થઇ ચુક્યા હતા . એમના બતાવ્યા પ્રમાણે ગ્રહો ની સ્થિતિ, અને ગ્રહોના સમય વગેરે ની પ્રત્યક્ષ સ્થિતિ માં ઘણું અંતર મળતું હતું। આજ કારણે ભારતીય જ્યોતિષ ઓઅર થી લોકોનો વિશ્વાસ ઉઠી ગયો।એવામાં લોકો આને અવૈજ્ઞાનિક અને અપૂર્ણ માની વિદેશી અને વિધર્મી પંચાંગો તરફ ઝૂકવા લાગ્યા હતા . 

 આચાર્ય આર્યભટ્ટે અ સ્થિતિ ને સમજી અ શાસ્ત્ર નું ગહન અધ્યયન કર્યું અને એની ત્રુટીઓ ને દુર્કારી નવા પ્રકારે જનતા સામે પ્રસ્તુત કર્યું . એમને પૃથ્વી તથા અન્ય ગ્રહો ની પોતાની ધુરી તથા સૂર્ય ની આસપાસ ભ્રમણ કરવાની ગતિ ના આધારે પોતાની ગણનાઓ કરી .

 એનાથી લોકો ને ફરીથી ભારતીય ખગોળીય અને જ્યોતિષ પર વિશ્વાસ જામી ગયો . એજ કારણથી લોકો એને ભારતીય ખગોળશાસ્ત્ર નાં પ્રવર્તક પણ માને છે . એમને એક સ્થાન પર સ્વયં  ને 'કુલપ આર્યભટ્ટ' કહ્યા છે . એનો અર્થ અમુક વિદ્વાનો એ કરે છે કે તેઓ નાલંદા વિશ્વવિદ્યાલય નાં કુલપતિ પણ હતા .

 એમનો ગ્રંથ 'આર્યભટિયમ' દ્વારા આપણને એમની મહત્વપૂર્ણ શોધ અને સંશોધનો ની જાણકારી મળે છે. એમાં કુલ 121 શ્લોક છે, જેને ગીતીકાપાડ, ગણીતપાદ, કાલક્રીયાપાદ  અને ગોલાપાદ  નામક ચાર ભાગો માં વહેંચાયેલ છે.  

વૃત્ત ની પરિધિ અને એનો વ્યાસ નાં સંબંધ ને 'પાઈ' કહે છે . આર્યભટ્ટ દ્વારા બતાવાયેલ એના માપનેજ  આજે પણ ગણિત માં પ્રયોગ કરાય છે . ઉપરાંત પૃથ્વી, ચંદ્રમાં બગેરે ગ્રહો નાં પ્રકાશ નું રહસ્ય, પડછાયા નું માપ, કાળગણના, બીજગણિત, ત્રિકોણમિતિ, વ્યસ્ત્વીધી, મૂળ-વ્યાજ, સૂર્યોદય અને સુર્યાસ્ત ને વિષે પણ એમને નિશ્ચિત સિધ્ધાંત બતાવ્યા . 

આચાર્ય આર્યભટ્ટ ની આ શોધો થી ગણિત અને ખગોળ નું પરિદ્રશ્ય બદલાઈ ગયું . એમના યોગદાન ને સદા યાદ રાખવા માટે 19 એપ્રિલ 1975 માં અંતરીક્ષ માં સ્થાપિત કરાયેલ ભારત માજ નિર્મિત પ્રથમ કૃત્રિમ ઉપગ્રહ નું નામ 'આર્યભટ્ટ' રાખવામાં આવેલું .

ગ્રામોફોન પર ગુન્જેલું પ્રથમ વાક્ય 'વેદ વાક્ય' હતું.

ગ્રામોફોન  પર  ગુન્જેલું પ્રથમ વાક્ય 'વેદ વાક્ય' હતું. 

ગ્રામોફોન નો આવિષ્કાર ૧૯મિ સદી માં થોમસ આલ્વા એડીસને કર્યો હતો. ઇલેક્ટ્રિક બલ્બ અને મોશન પિક્ચર કેમેરા જેવા અનેક આવિષ્કારો કરનારા એડીસન ચાહતા હતા કે સૌથી પહેલા ગ્રામોફોન પર કોઈ પ્રતિષ્ઠિત વિદ્વાન નો અવાજ રેકોર્ડ કરવામાં આવે એને માટે એમને જર્મની નાં પ્રો. મેક્સ મુલર nઈ પસંદગી કરી જે 1૯ મી સદી ની એક મહાન હસતી હતા એમને એડીસન ને કહ્યું કે એક સમારોહ માં યુરોપ માં ઘણા વિદ્વાનો ભેગા થઇ રહ્યા છે, એ દરમિયાન આ કાર્ય ઉચિત રહેશે. એ પ્રમાણે એડીસન ઇંગ્લેન્ડ યુરોપ પહોંચી ગયા સમારોહ માં હજારો લોકો ની સામે એમનો પરિચય કરાવવામાં આવ્યો. બધા લોકોએ એડીસનનું કરતાલ ધ્વની થી સ્વાગત કર્યું. પછી એડીસન ની વિનંતી પર મુલર સ્ટેજ પર આવ્યા અને એમણે ગ્રામોફોનનાં રેકોર્ડીંગ પીસ પર થોડા શબ્દો બોલ્યા, એના પછી એડીસને ડિસ્ક ને ચાલુ કરી અને ગ્રામોફોન થી નીકળતો અવાજ બધા દર્શકો ને સંભળાવ્યો, બધા લોકો રોમાંચિત થઇ ઉઠેલલોકોએ આ અનુઠા આવિષ્કાર માટે એડીસનની ભરપુર પ્રસંશા કરી.

એના પછી મેક્સ મુલર પાછા સ્ટેજ પર આવ્યા અને દર્શકો ને કહ્યું, "મેં ગ્રામોફોન પર જે કઈ પણ રેકોર્ડ કર્યું તે તમને લોકોને સમજાયું?"

શ્રોતાઓમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો, કારણ મુલર જે બોલ્યા હતા એ કોઈને પણ સમજાયું નાતુ પછી મેક્સ મુલરે તેઓને કહ્યું કે "હું સંસ્કૃતમાં બોલ્યો હતો એ ઋગ્વેદ નો પ્રથમ શ્લોક સૂક્ત હતો જે કહે છે, 'અગ્નિમિલે પુરોહિત' આ ગ્રામોફોન પર રેકોર્ડેડ પ્રથમ વાક્ય હતું". આખરે મુલરે  રેકોર્ડ કરવા માટે આજ વાક્ય કેમ પસંદ કર્યું મેક્સ મુલરે એને વિષે કહ્યું, " વેદ મનુષ્યો દ્વારા રચિત વિશ્વનો સર્વપ્રથમ ગ્રંથ છે અને આ વાક્ય ઋગ્વેદ નું પ્રથમ સૂક્ત છે. અતિ પ્રાચીન સમયમાં જ્યારે મનુષ્ય પોતાના શરીરને ઢાંકવાનું પણ નાતો શીખ્યો હતો, શિકાર પર જીવન યાપન કરતો હતો, ગુફાઓમાં રહેતો હતો ત્યારે હિન્દુઓએ ઉચ્ચ શહેરી સભ્યતા પ્રાપ્ત કરી લીધી હતી અને એમણે વિશ્વને વેદના રૂપમાં એક સાર્વભૌમિક દર્શન પ્રદાન કર્યું માટે મેં આ મશીન રેકોર્ડ કરવા માટે આ વાક્ય પસંદ કર્યું". જ્યારે એને પાછુ એકવાર વગાડવામાં આવ્યું ત્યારે હાજર તમામ લોકો અ પ્રાચીન ગ્રંથ નાં સમ્માન માં ઉભા થઇ ગયા. આપણા દેશની આવી વિશાલ સંસ્કૃતિ છે.  

ન્યુટન નહિ, મહર્ષિ ભાસ્કરાચાર્ય એ ગુરુત્વાકર્ષણ ની શોધ કરી છે

ન્યુટન નહિ, મહર્ષિ ભાસ્કરાચાર્ય એ ગુરુત્વાકર્ષણ ની શોધ કરી છે  

જે સમયે ન્યુતાન્ના પૂર્વજ કંગાલી લોકો હતા ત્યારે મહર્ષિ ભાસ્કરાચાર્ય એ પૃથ્વી ની ગુરુત્વાકર્ષણ શક્તિ પર એક પૂરો ગ્રંચ રચી કાઢેલો . પણ આજે આપણને કેટલું મોટું જુઠું ભણવા પડે છે કે ગુરુત્વાલાર્શન શક્તિ ની શોધ ન્યુટને કરી હતી, એ આપણે માટે શરમ ની વાત છે .

ભાસ્કરાચાર્ય સિધ્ધાંત ની વાત કહે છે કે વસ્તુઓ ની શક્તિ અતિ વિચિત્ર છે .

મારુચાલો ભુરચાલા સ્વભાવતો યાતો વિચીત્રાવતસ્તુ શક્ત્ય: ।।  -- સિધ્ધાંત શિરોમણી ગોલાધ્યાય - ભુવનકોશ 

આગળ કહે છે --

આકૃષ્ટિશક્તિસ્ચ મહી ત્યાં યત્ ખસ્થં ગુરુસ્ત્વાભિમુખં સ્વશક્તયા ।  

આકૃષ્યતે તત્પતતીવ ભાતિ સમેસમનતાત્ ક્વ પતતીયં  સ્વે ।। 

 -- સિધ્ધાંત શિરોમણી ગોલાધ્યાય -ભુવનકોશ 

એટલે એનો અર્થ થાય - પૃથ્વી માં આકર્ષણ શક્તિ છે. પૃથ્વી પોતાની આકર્ષણ શક્તિ થી ભારી પદાર્થો ને પોતાની તરફ ખેંચે છે અને આકર્ષણ ને કારણે એ જમીન પર પડે છે. પણ જ્યારે આકાશ માં સમાન તાકાત ચારો તરફથી લાગે છે,  તો કોઈ કેવી રીતે પડે? એટલે આકાશમાં ગ્રહ નીરાવલમ્બ  રહે છે કારણ વિવિધ ગ્રહો ની ગુરુત્વ શક્તિઓ સંતુલન બનાવી રાખે છે. 

એવીજ રીતે એમ કહીએ કે વિજ્ઞાનના બધા આધારભૂત આવિષ્કાર ભારત ભૂમિ પર આપના વિશેષજ્ઞ ઋષિ મુનીઓ દ્વારા થયા છે તો કોઈજ અતિશયોક્તિ નહિ થાય. દરેકના પ્રમાણ ઉપલબ્ધ છે, આવશ્યકતા સ્વભાષામાં વિજ્ઞાનની શિક્ષા આપવામાં આવે.

મહાન ગણિતશાસ્ત્રી ભાસ્કરાચાર્ય

આપણા દેશમાં એક મહાન ગણિતજ્ઞ થઇ ગયા. એમણે જે શોધો કરી છે તે ખરેખર મહાન છે. આ ગણિતજ્ઞનું નામ ભાસ્કરાચાર્ય. એમનો જન્મ ઇ.સ. ૧૧૧૪માં મહારાષ્ટ્રના જલગાંવ પાસેના નાનકડા ગામમાં થયો હતો. ભાસ્કરાચાર્ય ભારતીય ગણિતરત્ન હતા. એમણે રચેલા ગ્રંથનું નામ છે. ‘સિદ્ધાંત શિરોમણિ’. આ ગ્રંથમાં ગ્રહોની સ્થિતિ તેમજ સૂર્ય અને ચંદ્રગ્રહણની સમય ગણતરી કરવાની થિયરીનો સમાવેશ થયેલો છે. ખગોળશાસ્ત્રમાં ઉપયોગી થાય એવા સાધનોની ટેક્નિકલ માહિતીનો પણ આ ગ્રંથમાં ઉલ્લેખ છે. આ ગ્રંથમાં ચાર ખંડ છે. 

પહેલા ખંડને ભાસ્કરાચાર્ય ‘લીલાવતી’ કહે છે. લીલાવતી એમની પુત્રી હતી. એના ઉપરથી આ નામ રાખ્યું હતું. આ ગ્રંથમાં ૨૭૮ પદ્ય છે. ‘લીલાવતી’ની શરૂઆતમાં વિવિધ પરિણામોના કેટલાક કોઠાઓ આપવામાં આવ્યા છે. ઉપરાંત પરાર્ધ સુધીની સંખ્યાઓના નામ આપવામાં આવ્યા છે. પૂણાઁકોનો યોગ, ગુણાકાર, ભાગાકાર, વર્ગ, વર્ગમૂળ, ઘન, ઘનમૂળ વગેરે છે. જુદા જુદા પ્રકારનાં ક્ષેત્રફળો, ઘનફળ વગેરે વિષયો તેમજ ગણિત સંબંધી વાતો પણ છે.

ભાસ્કરાચાર્ય ગણિતશાસ્ત્રી અને જ્યોતિષી તો હતા જ. ઉપરાંત ઉચ્ચ કોટિના કવિ પણ હતા. એમની કવિતાઓમાં ઋતુના વર્ણનમાં ચમક અને શ્લેષની સુંદર બહાર જોવા મળે છે.ભાસ્કરાચાર્યનો બીજો ગ્રંથ છે ‘કરણ કુતૂહલ’. આ ગ્રંથ જ્યોતિષને લગતો છે. ૬૯ વર્ષની ઉંમરે ભાસ્કરાચાર્યે આ ગ્રંથની રચના કરી હતી. આથી એમ કહી શકાય કે ઘડપણમાં પણ તેઓ ઉત્સાહી અને બુદ્ધિશક્તિવાળા હતા. આ ગ્રંથની રચના ઇ.સ.૧૧૮૩માં કરવામાં આવી હતી. આવા હતા આપણા મહાન ગણિતશાસ્ત્રી ભાસ્કરાચાર્ય!